Turkije

Introductie

De mensenrechtensituatie verslechterde in 2015 in Turkije na de verkiezingen en de uitbraak van geweld tussen de PKK en regeringstroepen in de zomer. De vrije meningsuiting werd verder ingeperkt, evenals de vrijheid van vereniging. Het aantal zaken waarbij in detentiecentra de politie buitensporig geweld gebruikte, nam toe. De onafhankelijke rechtspraak werd verder uitgehold.

Hoe ver zijn we gekomen in 2015?

Met betrekking tot de Nederlandse en Europese reactie tegenover Turkije zien we iets vergelijkbaars als in Saudi-Arabië. In Turkije neemt de repressie van mensenrechtenverdedigers toe, met als een van de dieptepunten in 2015 de moord op mensenrechtenverdediger en advocaat Tahir Elçi in november. Nederland en de EU kiezen er echter voor omzichtig en achter de schermen de mensenrechten aan te kaarten in de contacten met het land. De belangrijkste reden lijkt te zijn dat de EU sterk afhankelijk is van Turkije in de huidige vluchtelingencrisis.

Amnesty Nederland ondersteunt het Amnesty-kantoor in Istanbul zowel financieel als met expertise. Onder meer het project voor waarneming van rechtszaken heeft daarbij onze prioriteit. Dit project dient om zowel de Turkse rechterlijke macht als slachtoffers en nabestaanden te laten zien dat de internationale gemeenschap meekijkt. In 2015 werden 39 rechtszittingen in Turkije bijgewoond, waaronder twaalf door Nederlandse waarnemers. Resultaat: De aanwezigheid van een onafhankelijke waarnemer vergroot de kans op een eerlijk proces. Een voorbeeld is de veroordeling van twee agenten begin 2015 voor hun betrokkenheid bij de dood van de 19-jarige Ali Ismael Korkmaz, die was doodgeslagen bij protesten in 2013. De informatie die waarnemers tijdens de rechtszaken verzamelen, wordt gebruikt voor acties over specifieke zaken en voor lobby over het Turkse rechtssysteem. Bovendien ervaren de betrokkenen de aanwezigheid van een waarnemer als grote steun. De proceswaarneming helpt Amnesty Turkije tenslotte om zichtbaar te zijn en fondsen te werven.

In november hielden we samen met de EU-delegatie in Turkije in Ankara een workshop over de EU-richtlijnen voor mensenrechtenverdedigers, waaraan negen Turkse mensenrechtenverdedigers en EU-diplomaten uit dertien landen deelnamen. Resultaat: De workshop leidde tot aanpassing van de EU-strategie met betrekking tot Turkse mensenrechtenverdedigers, onder meer door meer informatievoorziening in het Turks, het bijwonen van meer rechtszaken van mensenrechtenverdedigers, en meer publieke statements door de EU en diplomatieke posten over de situatie van mensenrechtenverdedigers.

Evaluatie

Vrijheid van meningsuiting in Turkije blijft een punt van grote zorg en is in 2015 verder verslechterd. Kritische journalisten, de media en academici hebben het zwaar. Er is aandacht voor de toenemende repressie van de vrijheid van meningsuiting, maar de geopolitieke situatie, die wordt beheerst door de Syrische burgeroorlog, de vluchtelingencrisis die daarvan het gevolg is en de Koerdische strijd in Zuidoost-Turkije, voert de boventoon. Daardoor zijn er weinig kansen om onze boodschap over vrijheid van meningsuiting over te brengen, zowel richting de Turkse autoriteiten als richting Nederland en de EU.

Hoe gaan we verder in 2016?

Het programma Turkije zal zich in 2016 richten op het tegengaan van de inperking van de vrijheid van meningsuiting en straffeloosheid voor wetshandhavers. Juist nu de focus van Nederland en de EU gericht is op het beheersen van de vluchtelingencrisis, is het belangrijk dat Amnesty ook aandacht blijft vragen voor binnenlandse mensenrechtenkwesties. We blijven Amnesty Turkije ondersteunen in de uitvoering van het gezamenlijke proceswaarnemingsproject. Samen met Amnesty Turkije onderzoeken we de mogelijkheden voor het effectief inzetten van Amnesty’s vertaalde Fair Trial Manual. Doel vanuit Amnesty Nederland is om in de samenwerking met de Turkse afdeling bij te dragen aan het ontwikkelen van een langetermijnstrategie.

De vijf strategische landenprogramma’s zullen vanaf begin 2017 sterk in het teken staan van de wereldwijde Amnesty-campagne ‘The shrinking space for human rights’, met speciale aandacht voor het werk van mensenrechtenverdedigers.