Saudi-Arabië

Introductie

In Saudi-Arabië stonden in 2015 zeven mensenrechtenverdedigers terecht voor hun werk, van wie een aantal werd veroordeeld tot lange gevangenisstraffen. Drie van hen werden veroordeeld op basis van een repressieve en vage antiterrorismewet die in 2014 was aangenomen. Onder deze wet kan zelfs vreedzame kritiek al worden aangemerkt als ‘terrorisme tegen de staat’.

Hoe ver zijn we gekomen in 2015?

We voerden het hele jaar door actie voor veroordeelde mensenrechtenverdedigers, onder meer voor enkele leden van de Saudische mensenrechtenorganisatie ACPRA, zoals medeoprichter Abdulkareem al-Khoder. De eerste die onder de nieuwe antiterrorismewet werd veroordeeld was in april Waleed Abu al-Khair, de advocaat van onder anderen de veroordeelde blogger Raif Badawi. Badawi was in 2014 veroordeeld tot onder meer tien jaar cel en duizend stokslagen wegens zijn blogs. In januari werd begonnen met de tenuitvoerlegging van Badawi’s lijfstraf, die zou worden voltrokken in twintig sessies van vijftig stokslagen. Amnesty hield een wekelijkse demonstratie voor de Saudische ambassade voor vrijlating van Badawi en de andere Saudische gewetensgevangenen. Resultaat: Bij de eerste sessie van vijftig bleef het de rest van het jaar vooralsnog.

Resultaat: De betrokkenheid van het Nederlandse publiek, de media en de politiek bij de mensenrechten in Saudi-Arabië is in 2015 merkbaar vergroot. Media besteden meer aandacht aan onze informatie over het land en meer mensen zijn bereid in actie te komen voor Saudische zaken. Vooral de zaak van de veroordeelde blogger Raif Badawi kreeg veel aandacht (zie boven), alsmede de oorlog die Saudi-Arabië begon in Jemen en de sterke stijging van het aantal executies in het land. Tijdens de zitting van de VN-Mensenrechtenraad in september bereidde Nederland een resolutie voor over de mensenrechtenschendingen die het gevolg zijn van de Saudische bombardementen op Jemen. Wij lobbyden daarbij voor het instellen van een internationale onafhankelijke onderzoekscommissie. Nederland trok zijn resolutie uiteindelijk in onder druk van de VS, het Verenigd Koninkrijk en Saudi-Arabië. Resultaat: Met de ontwerpresolutie gaf Nederland echter wel een duidelijk signaal af aan Saudi-Arabië.

Ons derde rapport over de Nederlandse inzet voor Saudische mensenrechtenverdedigers, Spreken is zilver, zwijgen is fout, werd in november breed opgepikt door Kamerleden. Amnesty concludeert dat het stilzwijgen over repressie van mensenrechtenverdedigers past in een trend waarbij Nederland weigert bondgenoot Saudi-Arabië actief aan te spreken op zeer ernstige schendingen van de mensenrechten, waaronder oorlogsmisdaden in Jemen. Door de toegenomen terroristische dreiging, onder meer van Islamitische Staat, is voor Nederland het veiligheidsargument voor samenwerking met Saudi-Arabië belangrijker geworden. Bij de presentatie van het rapport riep Amnesty de Nederlandse regering op een duidelijk publiek standpunt in te nemen over de onderdrukking van mensenrechtenverdedigers in Saudi-Arabië. De Nederlandse overheid zet zich echter nog altijd te weinig in voor Saudische mensenrechtenverdedigers.

Evaluatie

Met betrekking tot Saudi-Arabië was het positief dat mensenrechtenschendingen waarvoor het land verantwoordelijk is steeds vaker in het nieuws zijn. Het bewustzijn in Nederland over Saudische schendingen van mensenrechten is sterk vergroot sinds wij drie jaar geleden begonnen prioriteit te geven aan het land. Daardoor kreeg onze boodschap makkelijk gehoor in de media en bij Kamerleden en waren we in staat veel mensen te mobiliseren om in actie te komen voor vervolgde mensenrechtenverdedigers. Tegelijk blijft de inzet van de Nederlandse overheid voor Saudische mensenrechtenverdedigers vaag en eenzijdig. Doordat de Nederlandse overheid in haar relatie met Saudi-Arabië andere motieven (veiligheids- en economische) doorgaans plaatst boven de mensenrechten, had onze lobbyboodschap in 2015 minder resultaat dan we zouden willen. Wel zegde minister Koenders in november toe om de observaties van de rechtszaken die diplomaten hebben bijgewoond, te delen met de betrokkenen. Dat gebeurde voordien niet.

Hoe gaan we verder in 2016?

In het programma voor vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering in Saudi-Arabië zullen we in 2016 het publiek mobiliseren om in actie te komen voor gevangen Saudische mensenrechtenactivisten. Onze lobby richten we op de Nederlandse regering en de EU, die we vragen om de EU-richtlijnen over mensenrechtenverdedigers uit te voeren en druk uit te oefenen op de Saudische autoriteiten.