Rusland

Introductie

Op het gebied van wet- en regelgeving in Rusland verslechterde de situatie voor mensenrechtenverdedigers verder. In mei trad de Wet op ongewenste organisaties in werking, die bepaalt dat buitenlandse of internationale organisaties die de nationale veiligheid, de Grondwet, of de strijdkrachten zouden bedreigen, niet langer in Rusland mogen werken. Russische organisaties of individuen die nog met deze ‘ongewenste organisaties’ samenwerken, riskeren een geldboete of een gevangenisstraf tot zes jaar. De wet is erop gericht Russische ngo’s af te snijden van buitenlandse financiële steun en ligt in het verlengde van de Buitenlandse agentenwet uit 2012. Deze verplicht organisaties die hun financiën (deels) uit het buitenland ontvangen en zich bezighouden met ‘politieke activiteiten’, zich te registreren als ‘buitenlandse agent’.

 

Hoe ver zijn we gekomen in 2015?

Amnesty Nederland ondersteunt het Amnesty-kantoor in Moskou door expertise-uitwisseling met betrekking tot campagnevoeren en strategie. De samenwerking verliep in 2015 goed: de lijnen zijn kort en er wordt snel geschakeld. In september gaven wij samen met Amnesty-Moskou een succesvolle workshop in Moskou voor medewerkers van zeventien mensenrechtenorganisaties en afgevaardigden van 21 EU-ambassades in Rusland over de EU-richtlijnen voor mensenrechtenverdedigers. Resultaat: De workshop leidde op korte termijn tot betere contacten tussen Amnesty Moskou, de EU-delegatie en lidstaten in Moskou en de Russische mensenrechtenverdedigers. De aanwezigheid van EU-diplomaten bij rechtszaken waarin de vrijheid van meningsuiting in het geding is, verbeterde na de workshop enigszins, maar bleef wat Amnesty betreft onvoldoende. De Nederlandse ambassade en de EU-delegatie geven capaciteitsgebrek als oorzaak aan.

Daarnaast bleven we samenwerken met onze Russische partner International Youth Human Rights Movement (YHRM). Hun educatieproject Open School for Human Rights is momenteel relevanter dan ooit: de school ‘kweekt’ mensenrechtenverdedigers en die zijn in Rusland hard nodig. Resultaat: Een fondsenwervende actie van Amnesty Nederland voor het project leverde in december 130.000 euro op.

Met betrekking tot Rusland voerden we onder meer publieksacties voor de Oekraïense filmmaker Oleg Sentsov, onder andere tijdens het Nederlands Filmfestival. Sentsov werd in augustus tijdens een oneerlijke rechtszaak veroordeeld tot twintig jaar strafkamp. Goed nieuws was er over milieuactivist en gewetensgevangene Yevgeny Vitishko, die in 2014 was opgepakt en tot drie jaar cel veroordeeld: in december kwam hij vervroegd voorwaardelijk vrij.

Evaluatie

Door de crisis rond Oekraïne zijn de betrekkingen tussen de EU en Rusland verslechterd. Mede daarom richtten we ons in 2015 minder op het niveau van regeringen, en meer op het niveau van individuele mensenrechtenverdedigers en -organisaties, en op de vraag wat EU-ambassades voor hen kunnen betekenen. In Rusland wordt de positie van mensenrechtenorganisaties steeds benarder. Ook in 2015 is er weer repressieve wetgeving bij gekomen die ons werk in het land bemoeilijkt en potentieel sterk bedreigt: de kans is aanzienlijk dat Amnesty’s kantoor in Moskou in de nabije toekomst zijn deuren moet sluiten. Voor dat geval zijn uitwijkstrategieën uitgewerkt. Onze samenwerking met zowel het Moskou-kantoor als met partnerorganisatie YHRM waren vruchtbaar en werden gewaardeerd. De samenwerkingen leidden onder meer tot een boost van een mensenrechteneducatieproject en (een begin van) versterkte implementatie van de EU-richtlijnen voor mensenrechtenverdedigers.

Hoe gaan we verder in 2016?

In ons Rusland-programma zal de focus ook in 2016 liggen op de steun aan ngo’s en mensenrechtenverdedigers. Er wordt samen met enkele andere Amnesty-secties voor 2016 gewerkt aan een pilotproject ter ondersteuning van een geselecteerde groep ngo’s om hen beter te equiperen met betrekking tot de van staatswege georkestreerde lastercampagnes. Daarnaast komt in 2016 een vervolgeditie op de workshop die we met Amnesty-Moskou organiseerden voor mensenrechtenorganisaties en EU-ambassades.