Indonesië

Introductie

In Indonesië werden gedurende heel 2015 vreedzame demonstranten gearresteerd. Religieuze minderheden werden geintimideerd en aangevallen. Activiteiten ter herinnering aan de mensenrechtenschendingen die in 1965-1966 plaatsvonden, werden door de autoriteiten aan banden gelegd. Met hun onnodig harde optreden, maakten leden van de veiligheidstroepen zich schuldig aan mensenrechtenschendingen.

Hoe ver zijn we gekomen in 2015?

We bleven ons inzetten voor waarheidsvinding en een einde aan de straffeloosheid rondom de grootschalige mensenrechtenschendingen in Indonesië in 1965. Toen werden door leger en burgermilities tussen de 500 duizend en een miljoen vermeende communisten vermoord en tienduizenden mensen gemarteld, zonder proces opgesloten of veroordeeld tot dwangarbeid. Amnesty riep in een schrijfactie de Indonesische regering op onderzoek te doen naar de gebeurtenissen en een waarheidscommissie in te stellen. Op de website www.indonesia1965.org maakte Amnesty een groot deel van haar publieke documenten over ‘Indonesië 1965’ digitaal beschikbaar, om een bijdrage te leveren aan waarheidsvinding. Resultaat: Slachtoffers, alsmede organisaties en deskundigen die werken aan het doorbreken van de straffeloosheid, verwelkomden de website.
De Indonesische regering stelde in 2015 voor een beperkte verzoeningscommissie in het leven te roepen inzake ‘1965’ en andere mensenrechtenschendingen uit het verleden. Wij pleitten echter voor een commissie die niet alleen verzoent maar ook de waarheid onderzoekt, en die leidt tot vervolging van verantwoordelijken.

Een andere Indonesische straffeloosheidzaak is die rond de moord op de mensenrechtenactivist Munir in 2004. Voor die moord is weliswaar de directe dader veroordeeld tot een gevangenisstraf, maar de opdrachtgevers zijn buiten schot gebleven. Een juridische heropening van de Munir-zaak lijkt echter onmogelijk te realiseren. Lichtpuntje was wel de opening van het Munirpad in Den Haag in april, in aanwezigheid van Munirs weduwe Suciwati en burgemeester Van Aartsen. Resultaat: Het Munirpad kreeg veel aandacht in Indonesische media.

Goed nieuws: Uit Indonesië kwam er goed nieuws toen in november Papoea-activist Filep Karma werd vrijgelaten. Karma was in 2004 tot vijftien jaar cel veroordeeld wegens ‘rebellie’, nadat hij had deelgenomen aan een ceremonie waar de vlag voor een onafhankelijk Papoea werd gehesen. In juli had hij nog een persoonlijke boodschap gestuurd aan iedereen die zich voor zijn vrijlating inzette: ‘Ik ken jullie niet, maar jullie zijn zo begaan met mij en waar ik voor sta. Ik hoop dat mijn god iedereen zegent, wat je religie ook moge zijn!’

Evaluatie

Wij vinden het positief dat de discussie over de schendingen van ‘1965’ steeds meer wordt gevoerd en dat het taboe op deze gruwelijke episode in de geschiedenis langzaam minder wordt. Hoe gevoelig het onderwerp nog altijd ligt, blijkt echter uit het feit dat voorstanders van een einde aan de straffeloosheid veelvuldig worden bedreigd en gehinderd in hun werk. In de zaak-Munir lijkt juridische heropening momenteel een onrealistische doelstelling. Daarom is het van des te groter belang dat wij ons blijven inzetten voor publieke aandacht en waarheidsvinding in deze zaak.

Hoe gaan we verder in 2016?

Met betrekking tot Indonesië zullen wij de waarheidsvinding rond ‘1965’ verder stimuleren met uitbreiding van de website www.indonesia1965.org. Verder zullen we ons gaan inzetten tegen schendingen van de mensenrechten in Papoea, en schendingen in het kader van de palmolieproductie in Indonesië.