China

Introductie

Hoewel de Chinese regering zich internationaal bij herhaling uitspreekt over het belang van de rechtsstaat en een rechtvaardig juridisch systeem, laten nieuwe wetten en wetsvoorstellen een ander beeld zien. Een wetsvoorstel over ‘internetveiligheid’ dreigt verdergaande censuur en surveillance van burgers te legaliseren. De nieuwe Veiligheidswet, aangenomen in juli, biedt verregaande bevoegdheden om critici te onderdrukken, en een wetsvoorstel voor een nieuwe antiterrorismewet zou elke vorm van kritiek op de overheid kunnen bestempelen als ‘terrorisme’. En een wetsvoorstel over regulering van buitenlandse ngo’s kan worden gebruikt om mensenrechtenverdedigers en ngo’s te vervolgen en hun werkzaamheden te verbieden.

Hoewel China internationaal door gouvernementele en niet-gouvernementele organisaties, waaronder Amnesty, ook in 2015 veelvuldig is aangesproken op zijn repressieve wetgeving, is de Chinese reactie vooralsnog zelfverzekerd en defensief: anderen hebben de Chinese wet en soevereiniteit te respecteren, en daar waar de overheid ingrijpt zijn wetten overtreden.

Hoe ver zijn we gekomen in 2015?

In China werd in 2015 buitengewoon hard opgetreden tegen mensenrechtenverdedigers. Enkele honderden mensenrechtenverdedigers werden geïntimideerd en vervolgd, onder wie een grote groep mensenrechtenadvocaten. We voerden onder meer actie voor de academicus Ilham Tothi, een gewetensgevangene die in 2014 tot levenslang is veroordeeld wegens ‘separatisme’. Meer dan vierhonderd internationale wetenschappers onderschreven een open brief aan de Chinese regering voor zijn onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating en noodzaak tot respect voor vrije wetenschapsbeoefening. Een online actie voor gevangen mensenrechtenadvocaten leverde in Nederland ruim dertigduizend handtekeningen op, die zijn aangeboden aan de Chinese ambassade in Nederland. In maart voerden we actie voor vijf vrouwenrechtenactivisten die een campagne tegen seksueel geweld wilden beginnen en werden opgepakt wegens ‘het veroorzaken van ruzie en problemen’. Goed nieuws: In april kwamen zij op borgtocht vrij.

Rondom de Nederlandse handelsmissie naar China in oktober, gecombineerd met een staatsbezoek, vroegen we extra aandacht voor een drietal gevangen Chinese mensenrechtenverdedigers: advocate Wang Yu, journaliste Gao Yu en vrouwenrechtenactiviste Su Changlan. In krantenadvertenties riepen we koning Willem-Alexander, en daarmee uiteraard de Nederlandse regering, op zich uit te spreken over de mensenrechten in China. Resultaat: De oproep kreeg veel aandacht in de Nederlandse media. De koning ging tijdens het staatsbezoek bij twee verschillende gelegenheden publiekelijk in op het belang van de rechtsstaat, mensenrechten en civil society.

Evaluatie

Wat China betreft hebben we in 2015 vooruitgang geboekt op het gebied van bewustwording in Nederland, maar vooruitgang in China zelf blijft vrijwel onmogelijk. Onze acties leidden tot meer aandacht onder het Nederlandse publiek en politici, maar niet tot een situatie waarin Chinese mensenrechtenverdedigers minder hoeven te vrezen voor vervolging. Wel worden onze inspanningen door mensenrechtenverdedigers gewaardeerd. Zo liet de gevangen activiste Su Changlan weten dat alle zorgen om haar detentie en fysieke gesteldheid haar helpen ‘om de pijn van ziekte te kunnen verdragen tijdens de afgelopen twee winters in deze wrede omgeving. De lente komt eraan’. Op onze toegestuurde informatie, aanbevelingen, verzoeken en acties gericht aan de Chinese overheid kwam geen respons, noch van de ambassade noch van aangeschreven regeringsfunctionarissen.

Hoe gaan we verder in 2016?

Met actie en lobby gericht op zowel de Chinese als de Nederlandse autoriteiten en op EU-lidstaten, zullen we proberen beperkende wetgeving te beïnvloeden. We richten ons onder meer op de Nationale veiligheidswet, de wetsontwerpen voor de Antiterreurwet en de aangescherpte Internetwet. Met ons onderzoek over het Nederlandse/EU-beleid ten aanzien van Chinese mensenrechtenverdedigers bepleiten we een meer coherente Europese lobby op het gebied van ondersteuning en bescherming van Chinese mensenrechtenverdedigers. Ook zal aandacht worden besteed aan mensenrechtenschendingen door Chinese mijnbouwbedrijven in de Democratische Republiek Congo, en schendingen bij de winning van grondstoffen voor onder meer smartphones.