Het jaar in vogelvlucht

Januari

Charlie – ‘Een ijzingwekkende aanval op de vrijheid van meningsuiting’, noemt Amnesty de aanslag op het Franse satirische tijdschrift Charlie Hebdo op 7 januari. In een verklaring wijst de organisatie erop dat vrije meningsuiting ‘alle ideeën omvat, ook als die als beledigend of aanstootgevend kunnen worden beschouwd’.

Goed nieuws – De Nigeriaanse dochteronderneming van Shell betaalt na een schikking 55 miljoen Britse pond (70 miljoen euro) voor olielekkages in het Bodo-gebied in Nigeria. Het is een belangrijke overwinning voor de lokale bevolking, die zwaar getroffen is door de vervuiling van water en landbouwgrond.

Raif BadawiOp vrijdag 9 januari krijgt de Saudische blogger Raif Badawi vijftig stokslagen. Hij was voor ‘het beledigen van de islam’ veroordeeld tot tien jaar cel en duizend stokslagen, in series van vijftig uit te delen na het vrijdaggebed. Een week later demonstreren honderden mensen voor de Saudische ambassade in Den Haag tegen de straf. Verdere stokslagen blijven vooralsnog uit.

Boko Haram – Satellietbeelden die Amnesty vrijgeeft, tonen de enorme verwoestingen na de aanval van Boko Haram van een week eerder in de steden Baga en Doron Baga, in het noorden van Nigeria. Van alle aanvallen door Boko Haram is dit de grootste en meest verwoestende tot nu toe.

Doodstraf – De Nederlander Ang Kiem Soei en vijf anderen die wegens drugsgerelateerde misdaden ter dood zijn veroordeeld, worden op 17 januari in Indonesië geëxecuteerd. Amnesty reageerde geschokt en teleurgesteld omdat Indonesië de doodstraf weer uitvoert.

Goed nieuwsTun Aung (Myanmar) komt op 19 januari vrij. Hij werd in 2012 opgepakt toen hij een menigte tot kalmte probeerde te manen tijdens een gewelddadige confrontatie tussen boeddhisten en Rohingya. Na zijn vrijlating schreef hij: ‘Brieven van Amnesty-aanhangers waren de eerste lichtstraal in mijn donkere dagen.’

Februari

Goed nieuws – Na een jaar in een Egyptische gevangenis, heeft de Australische Al Jazeera-journalist Peter Creste toestemming gekregen om naar Australië overgebracht te worden. Hij zou ‘vals nieuws’ hebben uitgezonden en betrokken zijn geweest bij de verboden beweging de Moslimbroederschap. Amnesty beschouwde Creste als gewetensgevangene.

Noord-Korea – Na de controversiële komediefilm ‘The Interview’, komt Amnesty met ‘The Other Interview’. Een aangrijpend interview met een vrouw over haar vlucht uit Noord-Korea. Amnesty maakte deze korte film zodat mensen wereldwijd kunnen zien hoe Noord-Koreaanse burgers onder het regime van Kim Jong-un moeten leven.

Goed nieuwsOp 12 februari komen Loujain al-Hathloul en Maysaa al-Amoudi uit Saudi-Arabië vrij. De vrouwen zaten tien weken in de gevangenis omdat ze auto hadden gereden. Loujain en Maysaa zetten zich in tegen het Saudische verbod op autorijden voor vrouwen.

SOS Europa – ‘EU steekt kop in het zand.’ Dat verklaart Amnesty nadat in februari driehonderd bootvluchtelingen zijn verdronken voor de kust van het Italiaanse eiland Lampedusa. Met de petitie ‘Eerst mensen, dan grenzen’ roept Amnesty de Europese leiders op de levens van vluchtelingen te beschermen.

Tweets – Drie zussen, Asma, Mariam Khalifa en Alyaziyah al-Suwaidi uit de Verenigde Arabische Emiraten verdwijnen nadat ze voor een verhoor naar een politiebureau in Abu Dhabi moesten komen. De drie vrouwen hadden op 15 februari getwitterd over hun broer, die gewetensgevangene is. Omdat ze het risico lopen gemarteld te worden, riep Amnesty de autoriteiten van de Verenigde Arabische Emiraten op hen onmiddellijk vrij te laten.

Boris Nemtsov – Amnesty roept op tot een diepgaand onderzoek naar de moord op de Russische mensenrechtenverdediger Boris Nemtsov op 27 februari. President Poetin verklaart dat hij ‘persoonlijk de regie zal voeren’ van het onderzoek. Critici vrezen dat dat zeer waarschijnlijk betekent dat de toedracht in nevelen blijft gehuld.

Goed nieuwsEen Mexicaanse rechter spreekt Claudia Medina vrij. Tweeënhalf jaar eerder was de 43-jarige huisvrouw door mariniers uit haar huis gehaald en gemarteld. Ze was gedwongen een verklaring te tekenen die ze niet mocht lezen. Daarmee ‘bekende’ ze dat ze lid zou zijn van een criminele bende. Nu is de aanklacht ingetrokken. Eerder liet Medina Amnesty weten: ‘Ik strijd al twee jaar voor gerechtigheid. Ik weet dat ik die ooit zal krijgen, omdat ik duizenden geweldige mensen zoals jullie aan mijn zijde heb. Duizendmaal dank.’

Maart

Vreemdelingen in isolatie – De Nederlandse overheid maakt haar belofte om het gebruik van isolatie in vreemdelingendetentie terug te brengen niet waar. Dat blijkt uit een rapport dat Amnesty, Dokters van de Wereld en de Stichting LOS op 3 maart publiceren. Het plaatsen van vreemdelingen in isoleercellen is volgens het rapport schadelijk en brengt ernstige gezondheidsrisico’s met zich mee.

CollecteVan 1 tot en met 7 maart collecteren meer dan achttienduizend vrijwilligers voor Amnesty. Er wordt bijna 1,6 miljoen euro opgehaald.

Azerbeidzjan-rapport – ‘Alle fundamentele vrijheden worden in Azerbeidzjan gerespecteerd’, verklaarde president Ilham Aliyev in 2014 voor de Raad van Europa. De werkelijkheid is een stuk grimmiger, zo staat te lezen in het Amnesty-rapport dat op 4 maart uitkomt. Diezelfde dag gaat in Nederland de campagne van start om gewetensgevangenen, onder wie Leyla en Arif Yunus, vrij te krijgen.

Vrouwendag – Rond 8 maart, internationale vrouwendag, voert Amnesty in Nederland actie voor de vooraanstaande Chinese vrouwenrechtenactiviste Su Changlan. Zij zet zij zich in voor reproductieve rechten en tegen huiselijk geweld. Wegen het ‘aanzetten tot gezagsondermijning’ kan ze een levenslange gevangenisstraf krijgen.

Dankbrief van een vader – ‘Ergens ver weg zijn er mensen die zich het lot van mijn zoon aantrekken. Dat heeft ons diep geraakt.’ Dat schrijft de vader van Erkin Musaev uit Oezbekistan aan iedereen die actie voor zijn zoon voerde. Musaev werd ten onrechte tot twintig jaar cel veroordeeld op verdenking van spionage.

Executies – Saudi-Arabië ligt op ramkoers om het record van het aantal executies van vorig jaar ver te overtreffen. Op 11 maart wordt bekend dat er nog eens drie mannen zijn geëxecuteerd. Daarmee komt het totale aantal executies tot dan op 44 in nog geen drie maanden tijd.

Goed nieuwsDe Kameroense journalist Gerard Kuissu wordt op 14 maart zonder aanwijsbare reden opgepakt en vervolgens op een onbekende plaats vastgehouden. Na actie van Amnesty en internationale media-aandacht wordt hij al snel weer vrijgelaten. Kuissu is ook lid van een organisatie die zich inzet tegen straffeloosheid in Kameroen.

Syrië in duisternis – Op 15 maart is het vier jaar geleden dat de oorlog in Syrië begon. Satellietbeelden van #WithSyria, een coalitie waartoe ook Amnesty behoort, laten zien hoe het land door het conflict letterlijk in duisternis is gehuld. Uit de beelden blijkt dat sinds maart 2011 het lichtverbruik in Syrië met 83 procent is afgenomen.

Goed nieuws – Het Mexicaanse hooggerechtshof beveelt op 19 maart tot de onmiddellijke vrijlating van Alfonso Martín del Campo. Del Campo werd in 1992 veroordeeld voor de moord op zijn zus en zwager. Hij bekende de moorden nadat hij ernstig was gemarteld. Volgens het internationale recht mogen verklaringen die door martelingen zijn verkregen niet worden gebruikt. Del Campo zat bijna 23 jaar in de gevangenis.

A Matter of ACT – Tijdens A Matter of ACT, Amnesty’s hoofdprogramma tijdens het Movies that Matter Filmfestival, worden tien documentaires vertoond. De Human Rights Award gaat in 2015 naar Maryam en Zainab al-Khawaja uit Bahrein voor hun geweldloze strijd voor democratie in hun land. Steun van Amnesty-supporters wordt zeer gewaardeerd. Maryam al-Khawaja: ‘Mensen moeten weten dat hun acties, hun inzet zover doorklinkt. Voor ons is het heel belangrijk’.

Surveillance – Uit Amnesty-onderzoek onder 15 duizend mensen in dertien landen, waaronder Nederland, blijkt dat 71 procent van hen fel tegen het controleren van hun internetgebruik door de Verenigde Staten is. Bijna tweederde van de ondervraagden wil dat bedrijven als Google, Microsoft en Yahoo de toegang van overheden tot hun data blokkeert.

April

Doodstraf springlevend – Uit het Amnesty-rapport dat 1 april verschijnt, blijkt het aantal doodvonnissen met 28 procent te zijn gestegen. Executies zijn geregistreerd in 22 landen, waarbij China de lijst aanvoert met meer dan duizend executies. Het filmpje over de laatste dag op ‘death row’ van de ter dood veroordeelde Anthony Graves wordt meer in ons land meer dan 136.000 keer bekeken.

Strategische VerkenningenBureau Strategische Verkenningen van Amnesty Nederland lanceert op 8 april een tweede essaybundel onder de titel Shifting Power and Human Rights Diplomacy: India. Hoewel India als grootste democratie ter wereld potentie heeft, blijkt uit de verschillende essays dat het land zijn politieke en economische invloed nauwelijks aanwendt om mensenrechten wereldwijd te beschermen en te bevorderen.

Eerlijke geldwijzer – De Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer lanceren op 9 april een nieuwe website: www.eerlijkegeldwijzer.nl. De site is dé toegang voor klanten van banken en verzekeraars om deze financiële instellingen met elkaar te vergelijken op hun investeringsbeleid op een aantal duurzaamheidsthema’s, zoals mensenrechten, klimaat, arbeidsrechten, dierenwelzijn en wapens.

Geweld in Oekraïne – Op 9 april wordt schokkend nieuw bewijs gepresenteerd van ‘executie-achtige moorden’ door pro-Russische gewapende groepen in Donbass, in Oost-Oekraïne.

Goed nieuwsVijf Chinese activisten komen op 13 april op borgtocht vrij. De vijf activisten – Wei Tingting, Wang Man, Wu Rongrong, Li Tingting en Zheng Churan – werden op 7 maart gearresteerd toen ze een campagne voorbereidden tegen seksueel geweld op Internationale Vrouwendag. Zij waren van plan stickers met slogans uit te delen.

Grafstenen – Met honderden grafstenen op het Plein in Den Haag herdenkt Amnesty de mensen die dit jaar bij hun oversteek naar Europa zijn verdronken in de Middellandse Zee. Zo vraagt de organisatie op 15 april aandacht voor het uitblijven van een omvattende EU-reddingsoperatie.

Bahrein – Vier jaar na de grote opstanden in het koninkrijk Bahrein maakt de overheid zich nog steeds schuldig aan marteling, willekeurige arrestaties en buitensporig geweld tegen vreedzame activisten en overheidscritici. Dat blijkt uit Amnesty-rapport dat op 15 april verschijnt.

EU-top – Aan de vooravond van een speciale EU-top in Brussel publiceert Amnesty International een nieuw rapport over de aanhoudende crisis op de Middellandse Zee die al aan duizenden vluchtelingen en migranten het leven kostte. Amnesty roept de Europese regeringen op om onmiddellijk concrete maatregelen te nemen om mensenlevens te redden.

Geen nummers, maar namen – Op 23 april opent het Verzetsmuseum in Amsterdam de tentoonstelling Geen nummers maar namen. Nederlandse politieke gevangenen in concentratiekamp Dachau. In samenwerking met Amnesty International wordt ook het lot van hedendaagse politieke gevangenen belicht. Door jongeren geschreven biografieën vormen het uitgangspunt van de tentoonstelling.

Goed nieuwsDe 26 leden van Taksim Solidarity worden op 29 april door de Turkse rechter vrijgesproken. Zij stonden onder meer terecht wegens het ‘aanzetten tot deelname aan niet-geautoriseerde demonstraties’. De aanklager had tot vijftien jaar straf tegen hen geëist. Taksim Solidarity is een coalitie van organisaties die zich vanaf 2012 op vreedzame wijze verzette tegen stadsvernieuwingsprojecten op en rond het Gezi-park in Istanbul.

Mei

Aleppo – Van de overgebleven inwoners in de Syrische stad Aleppo zien velen geen andere uitweg meer dan ondergronds te gaan leven om de onophoudelijke luchtbombardementen door de Syrische overheid te ontvluchten. Dat is een van de conclusies uit het Amnesty-rapport Death Everywhere, dat op 4 mei verschijnt.

SOS EuropaOp 5 mei voert Amnesty op de Bevrijdingsfestivals door het hele land actie om mensenlevens op de Middellandse Zee te redden. Festivalbezoekers worden in een spel uitgedaagd om in een woelige, ijskoude zee veilig de overkant te bereiken. Ook wordt hen gevraagd de petitie S.O.S. Europa: Eerst mensen, dan grenzen te ondertekenen. Hiermee vraagt Amnesty Europese leiders vragen vluchtelingen te hulp te komen en zo mensenlevens te redden.

Goed nieuwsOmar Khadr uit Canada is op 7 mei 2015 op borgtocht vrijgelaten. Khadr was 15 jaar toen hij in Afghanistan werd opgepakt en vervolgens naar Guantánamo Bay werd overgebracht. Hij zat meer dan twaalf jaar gevangen. In 2012 werd hij overgebracht naar een gevangenis in Canada. Nu woont hij bij zijn advocaat.

Qatar, sport en mensenrechten – Meer dan een jaar nadat de regering van Qatar beloofde beperkte hervormingen door voeren om de rechten van arbeidsmigranten te verbeteren, is er weinig veranderd. De hoop op echte vooruitgang voor de vele arbeidsmigranten in het land, dat in 2022 het WK voetbal organiseert, vervliegt daarmee in rap tempo.

Goed nieuws – De drie zussen, Asma, Mariam en Alyaziyah al-Suwaidi uit de Verenigde Arabische Emiraten komen op 15 mei vrij en worden herenigd met hun familie. Ze verdwenen nadat ze op 15 februari over hun broer, een gewetensgevangene, hadden getwitterd.

OekraïneHet Amnesty-rapport Broken Bodies over Oost-Oekraïne bevat overtuigend bewijs van oorlogsmisdaden door zowel de troepen van de pro-westerse regering in Kiev als de pro-Russische rebellen. Marteling en standrechtelijke executies van gevangenen komen bijna dagelijks voor. Voormalige gevangenen van beide kanten verklaarden onder meer elektrische schokken te hebben gekregen en ondersteboven te zijn opgehangen.

Goed nieuws – De EU zegt op 27 mei toe meer middelen beschikbaar te stellen voor zoek- en reddingsoperaties op de Middellandse Zee. Hiermee wordt ook het gebied van de operaties vergroot en kunnen er meer levens van bootvluchtelingen worden gered. Amnesty voerde de voorafgaande maanden actie voor een dergelijke uitbreiding.

Goed nieuws – Een paar dagen nadat duizenden mensen via Facebook en Twitter in actie kwamen voor de terdoodveroordeelde Moses Akatugba, krijgt hij op 28 mei gratie. Tijdens de Schrijfmarathon van 10 december 2014 kwamen tienduizenden mensen wereldwijd ook al voor Akatugba in actie. In 2005 werd de toen 16-jarige scholier gearresteerd op verdenking van het stelen van drie telefoons en wat geld. Hij werd zwaar gemarteld om hem tot een ‘bekentenis’ te dwingen. Deze bekentenis was de enige basis voor zijn ter dood veroordeling.

Juni

Leger Nigeria – In de strijd tegen Boko Haram maakt het Nigeriaanse leger zich schuldig aan grootschalige mensenrechtenschendingen, waaronder gedwongen verdwijningen. Dat meldt een nieuw Amnesty-rapport. Sinds maart 2011 zijn meer dan zevenduizend mannen en jongens in militaire detentie omgekomen. Amnesty noemt ook de namen van enkele hooggeplaatste legerofficieren naar wie onderzoek zou moeten worden gedaan.

Raif BadawiDe beslissing van het Saudische hooggerechtshof om de straf van 1.000 stokslagen en tien jaar cel voor Raif Badawi te handhaven, markeert een zwarte dag voor de vrijheid van meningsuiting in het koninkrijk. Bloggen is geen misdaad en Badawi wordt alleen gestraft omdat hij gebruikmaakte van zijn recht op vrijheid van meningsuiting.

PinkpopOp Pinkpop wordt actiegevoerd voor Leyla en Arif Yunus, twee gewetensgevangenen uit Azerbeidzjan. Ze riep op tot een boycot van de Europese Spelen, die eveneens in juni in haar vaderland plaatsvinden, werd gearresteerd en vastgezet wegens meer verraad, belastingontduiking, machtsmisbruik, fraude en valsheid in geschrifte. Voor de aanklachten is geen enkel bewijs geleverd.

Run for Leyla – Op vrijdag 19 juni 2015 organiseert Amnesty de #runforleyla voor de vrijlating van Leyla Yunus uit Azerbeidzjan. Het is een protestrun van vijf kilometer rond de Azerbeidzjaanse ambassade in Den Haag. Leyla Yunus zit op dat moment bijna een jaar in de cel, alleen omdat zij opriep tot een boycot van de eerste Europese Spelen die van 12 tot 28 juni plaatsvinden in Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan.

Mitch Henriquez – Naar aanleiding van de dood van Mitch Henriquez, die eind juni overlijdt na een hardhandige arrestatie op een Haags festival, roept Amnesty op tot aanvullend onderzoek om te zien of (onbewuste) discriminatie een rol speelde. ‘Wij willen vooruitkijken: hoe nieuwe Henriquez-affaires te voorkomen’, aldus Amnesty-medewerker Gerbrig Klos in de Volkskrant.

Goed nieuws – Een historische uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof op 26 juni: mensen van hetzelfde geslacht kunnen vanaf die dag in de VS wettelijk met elkaar in het huwelijk treden. ‘Dit is een gelukkige dag, niet alleen voor liefdevolle en toegewijde koppels van hetzelfde geslacht, maar voor iedereen die gelooft in mensenrechten en gelijkheid voor iedereen’, zegt Steven W. Hawkins, directeur van de Amerikaanse afdeling van Amnesty.

Juli

China en de nationale veiligheid – Op 1 juli wordt een nieuwe wet aangenomen op het gebied van nationale veiligheid. Doordat ‘nationale veiligheid’ zo vaag is geformuleerd, geeft de wet de Chinese overheid grote macht om mensenrechtenactivisten en critici te onderdrukken.

Goed nieuws – Op 2 juli werd Nafeesa al-‘Asfoor uit Bahrein na een koninklijk pardon vervroegd vrijgelaten. Al-‘Asfoor werd in april 2013 opgepakt. Ze werd tot vijf jaar cel veroordeeld omdat ze tijdens een demonstratie geprobeerd had het Formule 1-circuit te betreden. Al vaker hebben activisten in Bahrein de Grand Prix aangegrepen om te vragen om hervormingen en respect voor mensenrechten.

Jemen – Bij luchtaanvallen die de coalitie onder leiding van Saudi-Arabië sinds maart uitvoert op Jemen, ontdekt Amnesty ‘een patroon van aanvallen op burgerdoelen’. Bij acht specifiek door de organisatie onderzochte aanvallen in juni vielen 54 burgerslachtoffers, onder wie 27 kinderen. ‘Er is geen enkele indicatie dat de coalitie ook maar iets onderneemt om burgerslachtoffers te voorkomen’, aldus Amnesty.

Vluchtelingenstroom stijgt – Najaar 2014 kwam er een einde aan Mare Nostrum, waardoor het aantal zoek- en reddingsoperaties op de Middellandse Zee drastisch werd teruggebracht. Tegen de verwachtingen van sommigen in, nam de vluchtelingenstroom op zee echter niet af. En het aantal doden op zee nam in de eerste maanden van 2015 sterk toe.

Saman Naseem leeft nog – De 21-jarige Iraanse terdoodveroordeelde Saman Naseem, die in februari geëxecuteerd zou worden, heeft zijn familie kunnen bellen vanuit de gevangenis in Zanjan. Daarmee eindigde de maandenlange onzekerheid voor zijn familie, die niet wisten wat er met hem was gebeurd. Naseem werd in april 2013 ter dood veroordeeld na een zeer gebrekkig proces.

Doodstraf in Iran Amnesty slaat alarm over de doodstraf in Iran. In dat land zijn tussen 1 januari en 15 juli 2015 maar liefst 694 mensen geëxecuteerd, vaak na een oneerlijk proces. Dit komt neer op gemiddeld meer dan drie executies per dag.

Goed nieuws De Zambiaanse president Edgar Lungu zet de doodvonnissen van 332 gedetineerden om in levenslange celstraffen. Voor misdrijven als moord, verraad en overvallen met dodelijke wapens kunnen verdachten in Zambia de doodstraf door ophanging krijgen. Maar het land heeft sinds 1997 niemand meer geëxecuteerd. Amnesty roept de Zambiaanse president nu op de doodstraf helemaal af te schaffen.

Burundi – Demonstraties tegen de zittende president van Burundi, Pierre Nkurunziza, worden met ongekend geweld neergeslagen door de veiligheidsdiensten. Amnesty waarschuwt in een nieuw rapport dat Burundi hierdoor op de rand staat van een groot conflict.

Zwarte CrossAmnesty’s actie op de Zwarte Cross in Lichtenvoorde staat dit jaar in het teken van de Demonstratieklasse: een protestmars met vele verschillende doelen, maar met een gemene deler: alle deelnemers strijden voor hun idealen. Amnesty-fans roepen de autoriteiten van Saudi-Arabië op de gewetensgevangene Raif Badawi vrij te laten.

Rusland en ongewenste organisaties – De Russische autoriteiten hebben voor het eerst gebruikgemaakt van een vergaande nieuwe wet voor ‘ongewenste organisaties’. De in de VS gevestigde liefdadigheidsinstelling National Endowment for Democracy (NED) werd als eerste op een zwarte lijst geplaatst in een poging de financiering naar Russische ngo’s stoppen, waardoor haar werk in Rusland illegaal wordt.

Winterspelen 2022 in China – Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) moet zorgen dat de Olympische Winterspelen van 2022 geen mensenrechtenschendingen in China veroorzaken of verergeren. Dat verklaarde de Sport and Rights Alliance, waarvan Amnesty deel uitmaakt, na de toekenning van de Spelen aan de stad Beijing. Amnesty-directeur Eduard Nazarski: ‘Met deze beslissing zet het IOC het Olympische gedachtengoed van “fair play” op het spel. De recente klopjacht in China op mensenrechtenadvocaten voorspelt weinig goeds voor wat nog komen kan als 2022 nadert.

Augustus

Politie BraziliëBuitengerechtelijke executies gepleegd door politieagenten zijn in Brazilië aan de orde van de dag. In de zogenoemde ‘war on drugs’ gebruikt de militaire politie onnodig en buitensporig veel geweld, als gevolg waarvan duizenden mensen de afgelopen tien jaar werden gedood.

SekswerkersAmnesty besluit zich te gaan inzetten voor het decriminaliseren van sekswerk. Seksuele dienstverlening met wederzijdse instemming tussen volwassenen zou nergens verboden moeten zijn, om sekswerkers beter te kunnen beschermen tegen mensenhandel en misbruik. Het beleid komt de organisatie op veel kritiek te staan, onder anderen van actrices Kate Winslet en Meryl Streep. Zij stellen dat legalisatie van prostitutie mensenhandel juist in de hand werkt.

SyriëHet Syrische regeringsleger voert systematisch aanvallen uit op de burgers van het belegerde Oost-Ghouta, dat net buiten de hoofdstad Damascus ligt. Daarmee maakt het zich schuldig aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Koerdistan – Op 1 augustus voert de Turkse overheid luchtaanvallen uit op het dorp Zergele in Iraaks-Koerdistan. Drie dagen later bezoekt een onderzoeksteam van Amnesty International het dorp om bewijs te verzamelen. Hieruit blijkt dat bij de aanvallen mensen omkwamen die geen banden hadden met de PKK, en dat er geen militair doelwit was. Dat maakt de aanvallen onrechtmatig.

Goed nieuws – Op 10 augustus komt de Syrische mensenrechtenactivist Mazen Darwish voorwaardelijk vrij. Hij zat ruim drie jaar vast op basis van verzonnen aanklachten over terrorisme. Ook werd hij gemarteld. Darwish is directeur van het Syrische Centrum voor Media en Vrijheid van Meningsuiting (SCM).

Azerbeidzjan – Op 13 augustus worden Leyla en Arif Yunus uit Azerbeidzjan tot respectievelijk achtenhalf en zeven jaar cel veroordeeld. Beiden krijgen die straf vanwege ‘fraude’ en andere misdaden. Deze vermeende misdaden hangen samen met hun mensenrechtenwerk.

Lowlands – In augustus voert Amnesty op popfestival Lowlands actie voor de gevangen Iraanse Atena Farghadani. Deze cartooniste maakte eind 2014, uit protest tegen de onderdrukking van vrouwen, een tekening van parlementsleden met dierenkoppen. Hiervoor werd ze veroordeeld tot dertien jaar cel. Diverse Nederlandse cartoonisten sloten zich op Lowlands bij de actie aan.

Rusland – Filmregisseur Oleg Sentsov en ecoloog Aleksandr Kolchenko uit Oekraïne zijn op 25 augustus tot respectievelijk twintig en tien jaar gevangenisstraf veroordeeld voor het organiseren van terroristische activiteiten. Beiden ontkennen elke betrokkenheid. Sentsov zegt te zijn gemarteld om hen tot een ‘bekentenis’ te dwingen. Dat weigerde hij. Tijdens het Nederlands Filmfestival in september wordt ook actie voor Sentsov gevoerd.

Geheime dienst – Op 25 augustus organiseren Amnesty International en Bits of Freedom een debat over het wetsvoorstel op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten in het Humanity House in Den Haag. Het wetsvoorstel geeft de AIVD en MIVD bijzondere bevoegdheden die gevolgen kunnen hebben voor mensenrechten, waaronder het recht op privacy. Ter sprake komen onder meer het uitblijven van onafhankelijk juridisch toezicht vooraf, en de waarborgen voor internationale samenwerking met buitenlandse geheime diensten.

Goed nieuws – Op 22 augustus wordt de Wit-Rus Mikalai Statkevich vrijgelaten. Hij was in 2011 opgepakt na demonstraties tegen de herverkiezing van president Loekasjenko. Statkevich was bij die verkiezingen in 2010 presidentskandidaat. Ter gelegenheid van zijn verjaardag werd begin augustus een actie voor hem gestart. Kort daarna kwam hij vrij.

September

Raif Badawi – Op 4 september staan Amnesty-supporters voor de 51ste week voor de ambassade van Saudi-Arabië om de vrijlating van de blogger Raif Badawi en alle andere Saudische gewetensgevangenen te vragen.

AzerbeidzjanDe celstraf van de onderzoeksjournalist Khadija Ismayilova is een nieuwe ernstige aanval op de vrijheid van meningsuiting in Azerbeidzjan. Ismayilova werkt voor Radio Free Europe. Ze werd op basis van valse aanklachten onder meer veroordeeld voor het verduisteren van geld, illegaal ondernemerschap en belastingontduiking.

SurveillanceAmnesty protesteert tegen een wetsvoorstel van de Nederlandse regering over verruiming van de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. De organisatie vindt het in een democratische rechtsstaat niet passen dat de overheid het internet- en telefoongebruik van haar burgers ongericht in de gaten mag houden.

Vluchtelingen welkom – Amnesty legt op 10 september, vlak voor het debat in de Tweede Kamer, honderden deurmatten met ‘Welcome’ neer op het Plein in Den Haag. Daarmee vraagt Amnesty de Nederlandse regering om vluchtelingen ruimhartig op te vangen.

Strategische Verkenningen – Op 21 september lanceert Amnesty’s Bureau Strategische Verkenningen ‘Can human rights bring social justice?’, een essaybundel over sociale ongelijkheid en mensenrechten.

IOC – Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) heeft geen uitdrukkelijke voorwaarden over mensenrechten opgenomen in het nieuwe contract voor de gaststeden van de Olympische Spelen en Paralympics van 2024. Dit contract werd op 16 september gepubliceerd. Volgens de Sport en Mensenrechtenalliantie (SRA) waaraan ook Amnesty deelneemt, is dit een ‘verbazingwekkend’ gemis.

Leerstoel bedrijven en mensenrechten – Sinds 1 april 2014 bekleedt Cees van Dam de leerstoel ‘International Business and Human Rights’ aan de Rotterdam School of Management, een initiatief van Amnesty en de Stichting VredesWetenschappen. Op 18 september aanvaardt hij zijn ambt in het openbaar met het uitspreken van de rede ‘Enhancing Human Rights Protection: a Company Lawyer’s Business’.

Banken Goed resultaat voor de Eerlijke Bankwijzer, waarmee Amnesty en vijf andere organisaties het duurzaamheidsbeleid van banken onder de loep nemen. Uit nieuwe gegevens blijkt dat acht banken hun beleid op samen dertig punten hebben aangescherpt. Toch schiet het beleid van veel banken nog steeds tekort, bijvoorbeeld op het gebied van wapens, olie en gas, en klimaat.

Goed nieuws – De invloedrijke Vietnamese blogger en gewetensgevangene Ta Phong Tan wordt op 19 september vrijgelaten. Ze zat vier jaar in de cel. Ta Phong Tan werd in 2011 tot tien jaar cel veroordeeld voor ‘het voeren van propaganda’ tegen de staat. Ze was medeoprichter van de onafhankelijke Club voor Vrije Journalisten.

Goed nieuws – Op 25 september kwam het bericht dat Shaker Aamer, voormalig staatsburger van het Verenigd Koninkrijk, na dertien jaar gevangenschap in Guantánamo Bay naar Engeland terugkeert. Aamer werd op 24 november 2001 door Afghaanse strijdkrachten opgepakt en overgedragen aan de Amerikanen. Enkele maanden later werd hij naar Guantánamo Bay op Cuba gebracht. Hij is nooit aangeklaagd en hij heeft nooit een proces gekregen.

Oktober

Refugees welcome – Ruim 71 duizend mensen ondertekenen de oproep van Amnesty, Action Aid, PAX en VluchtelingenWerk aan premier Rutte om vluchtelingen in Nederland te verwelkomen. Kort na de aanbieding van de handtekeningen publiceert Amnesty een achtpuntenplan in antwoord op de vluchtelingenproblematiek. Amnesty noemt daarbij de reactie van vooral rijke landen op de vluchtelingensituatie ‘beschamend’.

Prijs – Op 7 oktober wordt bekendgemaakt dat Amnesty’s rectificatie-advertentie voor de Saudische blogger Raif Badawi winnaar is van de eerste prijs bij de NRC Charity Awards 2015. Amnesty ontvangt als prijs van NRC Media een tegoed van € 75.000 advertentieruimte.

Liu Xiaobo, China – Op 8 oktober wordt voor de Chinese ambassade geprotesteerd tegen de detentie van mensenrechtenverdediger Liu Xiaobo die dan vijf jaar vastzit. In 2011 werd hij tot elf jaar gevangenisstraf veroordeeld. Toen hij later dat jaar de Nobelprijs voor de Vrede kreeg toegekend, bleef zijn stoel bij de prijsuitreiking leeg.

Indonesië – Gevangenen in Indonesische dodencellen mogen doorgaans geen contact hebben met een advocaat. Ze worden geslagen om een bekentenis af te dwingen en buitenlandse gevangenen kampen met een juridisch systeem dat ze nauwelijks begrijpen, zo staat te lezen in een nieuw Amnesty-rapport.

Staatsbezoek China – Voorafgaand aan het staatsbezoek van koning Willem-Alexander aan China, vraagt Amnesty aandacht voor de ernstige repressie in dat land. In de zomer werden nog 245 Chinese advocaten en vreedzame activisten het doelwit van politieacties. Voorafgaand aan het staatsbanket kaart koning Willem-Alexander in een toespraak uiteindelijk kort de mensenrechtensituatie aan.

TurkmenistanMeer dan tienduizend huizen zijn met de grond gelijk gemaakt om de Turkmeense hoofdstad Ashabad ‘te verfraaien’ voor de Asian Indoor and Martial Arts Games 2017. Dit concludeert Amnesty na analyse van satellietbeelden tussen maart 2014 en september 2015.

Goed nieuws – Danilo Maldonado Machado is op 20 oktober vrijgelaten uit de Valle Grande-gevangenis in Havana, Cuba. Hij had bijna een jaar vastgezeten nadat hij de namen Raúl en Fidel op de rug van twee varkens had geschilderd. Maldonado werd beschuldigd van ‘het niet respecteren van de leiders van de Revolutie’, maar werd nooit voor een rechter gebracht. Amnesty beschouwde hem als gewetensgevangene.

Control Alt Delete – Etnische minderheden worden in Nederland vaker onderworpen aan politiecontroles dan ‘witte’ Nederlanders. Het is een vorm van discriminatie. Om etnisch profileren en politiegeweld tegen te gaan, organiseert Control Alt Delete-bijeenkomsten en -workshops. De eerste bijeenkomst vond op 18 maart in Rotterdam plaats, gevolgd door een in Tilburg op 20 oktober. Controle Alt Delete is een coalitie bestaande uit Amnesty Nederland, Anne Frank Stichting en antidiscriminatie bureaus.

IndonesiëAmnesty Nederland lanceert op 26 oktober een nieuwe site, www.indonesia1965.org, met daarop Amnesty-documenten uit de periode 1967-1990 over de mensenrechtenschendingen die in 1965 en de jaren daarna plaatsvonden.

November

Nederlandse investeringen in wapenfabricatie – Zes verzekeringsgroepen in Nederland hebben aandelen en obligaties in vier Amerikaanse wapenfabrikanten die MK- en clusterbommen produceren. Onderzoek van Amnesty in het noorden van Jemen wijst uit dat deze munitie recent is gebruikt bij luchtaanvallen op burgerdoelen, met veel burgerslachtoffers tot gevolg.

Shell in Nigeria – Onder de titel #Clean it Up voert Amnesty de druk op Shell op om werk te maken van het opruimen van de olievervuiling in Ogoniland (Nigeria). Amnesty-activisten delen bij een Shell-tankstation flesjes verontreinigd water uit. De actie valt samen met de herdenking van de executie twintig jaar geleden van schrijver en activist Ken Saro-Wiwa en acht andere Ogoni-leiders die protesteerden tegen olievervuiling door Shell.

Marteling China – Het Chinese strafrechtsysteem leunt zwaar op bekentenissen die worden afgedwongen met marteling en mishandeling, zo blijkt uit onderzoek van Amnesty. Advocaten die hierover klachten durven in te dienen, worden vaak bedreigd en lastiggevallen, of zelf gevangengezet en gemarteld.

Goed nieuws – Vrouwenrechtenverdediger Azza Soliman en zestien anderen zijn tijdens een hoger beroep in Egypte vrijgesproken. Zij waren ooggetuigen van de moord op de activiste Shaimaa Al-Sabbagh tijdens een vreedzame demonstratie ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Arabische Lente. De groep werd aangeklaagd wegens deelname aan een illegale demonstratie en het verstoren van de openbare orde en kon tot vijf jaar cel en een boete van duizenden euro’s veroordeeld worden.

Rapport Saudi-Arabië – Ondanks de prioriteit van het Nederlandse mensenrechtenbeleid, blijft de inzet van Nederland op het gebied van mensenrechtenschendingen in Saudi-Arabië vaag en spreekt Nederland zich niet publiekelijk uit. Dit valt te lezen in het Amnesty-rapport Spreken is zilver, zwijgen is fout, dat op 13 november verschijnt.

Buitenlandse agenten – Amnesty Nederland maakte samen met de Russische collega’s een filmpje om in Rusland aandacht te vragen voor de wet op Buitenlandse Agenten. De wet verplicht een ngo zich als ‘buitenlandse agent’ te laten registreren wanneer ze financiële steun uit het buitenland ontvangt en als zij zich bezighoudt met ‘het ondernemen van politieke activiteiten’. Overtreding van de wet kan een forse boete of gevangenisstraf betekenen.

Goed nieuws – Op 19 november wordt Filep Karma, een belangrijke Papoea-activist uit Indonesië, vrijgelaten. Karma werd in 2004 tot vijftien jaar cel veroordeeld wegens ‘rebellie’, nadat hij had deelgenomen aan een ceremonie waar de vlag voor een onafhankelijk Papoea werd gehesen.

AmnesTeaTime – Rond 20 november, de Dag van de Rechten van het Kind, gaat overal in Nederland, scholieren aan de slag met AmnesTeaTime: een pakket met een kinderrechtenquiz, actiemateriaal, informatieboekjes voor de leerlingen, een pak thee, cupcake-papiertjes, slingers, ballonnen en  uitnodigingen. Zo leren ze spelenderwijs over hun rechten en plichten.

December

Qatar, sport en mensenrechten – Vijf jaar nadat Qatar werd aangewezen als gastland van het Wereldkampioenschap Voetbal in 2022 worden arbeidsmigranten nog steeds op grote schaal uitgebuit bij de bouw van sportfaciliteiten. Ondanks wereldwijde ophef worden er nauwelijks maatregelen genomen om de slechte behandeling van arbeidsmigranten aan te pakken, constateert Amnesty op 1 december.

Eritrea – De langdurige dienstplicht in Eritrea is een van de voornaamste redenen dat grote groepen mensen het land ontvluchten en zich aansluiten bij de groeiende stroom vluchtelingen richting Europa. De dienstplicht in Eritrea komt vaak neer op dwangarbeid. Amnesty roept op tot internationale bescherming voor deze groep.

Goed nieuwsAdrián Vasquez, buschauffeur en vader van vier kinderen, is op 2 december in Mexico vrijgelaten. Meer dan drie jaar geleden arresteerde de politie hem op verdenking van wapen- en drugshandel. Ze probeerden hem te laten bekennen door hem op gruwelijke wijze te martelen. Dit overleefde hij ternauwernood.

Wapenhandel – Decennia van slecht gereguleerde wapenstromen naar Irak en lakse controles hebben ervoor gezorgd dat Islamitische Staat (IS) de beschikking heeft over een groot en dodelijk wapenarsenaal. Hiermee pleegt IS in Irak en Syrië op grote schaal oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, zo staat te lezen in een nieuw Amnesty-rapport.

Goed nieuws – De prominente mensenrechtenverdediger Leyla Yunus uit Azerbeidzjan is op 9 december voorwaardelijk vrijgelaten. Amnesty is opgelucht, omdat Leyla met ernstige gezondheidsproblemen kampt. Haar man Arif kwam op 12 november voorwaardelijk vrij. Wel wacht beiden nog een nieuw proces wegens ‘hoogverraad’.

Schrijfmarathon – Op 10 december, Dag van de Mensenrechten, doen tienduizenden mensen over de hele wereld mee aan Amnesty’s Schrijfmarathon. Op 355 locaties in Nederland worden brieven geschreven voor mensen die groot onrecht is aangedaan. Dat leverde meer dan 100.000 brieven op.

Vrijheidslezing – Voor het derde jaar organiseren De Balie en Amnesty International De Vrijheidslezing, waarbij het verhaal en de strijd van een vrijheidsdenker centraal staan. Op 16 december vertelt Reem al-Assil uit Syrië een persoonlijk verhaal over haar confrontatie met een autoritaire macht, haar werk als activiste en de huidige vluchtelingencrisis en de bombardementen op haar vaderland.

Russische aanvallen in Syrië – Russische luchtaanvallen in Syrië hebben honderden burgers gedood en hele woonwijken vernietigd. Aanvallen op een moskee, een drukke markt en medische voorzieningen zijn mogelijk oorlogsmisdaden. Dit blijkt uit een rapport dat Amnesty op 23 december uitbrengt.

Goed nieuws – Het was de bedoeling dat de Russische milieuactivist Yevgeny Vitishko op 21 november 2015 vrijgelaten zou worden. Maar omdat de openbaar aanklager hiertegen in beroep ging, duurde het uiteindelijk tot 22 december totdat de rechter bepaalde dat Vitishko het strafkamp mocht verlaten. Hij mag de rest van straf uitzitten in zijn woonplaats.

Likes – Dat Amnesty gewaardeerd wordt, blijkt ook uit het aantal likes op Facebook. Op 31 december 2015 wordt de honderdduizendste like geplaatst.