Mensenrechten in de financiële sector

Het probleem

Banken en verzekeraars spelen een belangrijke rol op de kapitaalmarkt. Ze investeren en beleggen aanzienlijke bedragen in bedrijven en overheden. Dit geld kan worden gebruikt voor uiteenlopende activiteiten, die bijvoorbeeld kunnen bijdragen aan het uitbannen van armoede, maar ook milieuvervuiling en schendingen van mensenrechten met zich kunnen meebrengen. Dat laatste is helaas maar al te vaak het geval.

Wat doen we eraan?

Hoe ver kwamen we in 2015?

Met de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer willen Amnesty en vijf andere organisaties het duurzaamheidsbeleid en de investeringspraktijk van financiële instellingen verbeteren. Uit de updates die de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer geregeld publiceren, blijkt dat de meeste banken en verzekeraars hun investeringsbeleid continu verbeteren. Uit contacten met banken en verzekeraars blijkt voor hen de ‘race to the top’ een grote stimulans. Het tempo en het ambitieniveau tussen banken en verzekeraars onderling verschillen overigens wel, waarbij opvalt dat binnen de Eerlijke Verzekeringswijzer de buitenlandse verzekeraars achterblijven bij de Nederlandse. Een punt van kritiek is het feit dat, door een gebrek aan transparantie, niet altijd duidelijk is in welke bedrijven verzekeraars en banken investeren. Resultaat: De beleidsupdate van de Eerlijke Bankwijzer, die in september verscheen, toonde aan dat alle acht onderzochte bankgroepen hun beleid hadden aangescherpt, op tezamen dertig punten. De update van de Eerlijke Verzekeringswijzer, in november, wees uit dat zeven van de tien onderzochte verzekeringsgroepen in het afgelopen jaar maar liefst 64 concrete verbeteringen hadden aangebracht in hun duurzaamheidsbeleid, onder meer op mensenrechten. De drie buitenlandse verzekeringsgroepen (Allianz, Generali en Delta Lloyd) scoorden over de hele linie ‘slecht’ tot ‘zeer slecht’.

De politieke betrokkenheid vanuit de Tweede Kamer bij de eerlijke geldwijzers is groot, hoewel voor de bankensector beduidend groter dan voor de verzekeraars. De Algemene Overleggen (AO’s) over de bankensector hebben in de Kamer ogenschijnlijk een hogere prioriteit dan die over de verzekeringssector. Terwijl een AO over die laatste drie keer werd uitgesteld, is het eenvoudiger om bankgerelateerde boodschappen te agenderen bij Kamerleden, en om politieke druk te mobiliseren. Resultaat: Amnesty is als gesprekspartner betrokken bij voorbereidende bijeenkomsten om te komen tot een convenant over internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) met de bankensector. Dit convenant richt zich specifiek op mensenrechten. Het kan leiden tot bindende afspraken over meer transparantie en de manier waarop banken mensenrechtenrisico’s en -schendingen in hun waardeketens onderzoeken en aanpakken. In september riep minister Dijsselbloem van Financiën, in navolging van eerdere oproepen door onder meer ngo’s en Kamerleden, ook de verzekeringssector op zo’n convenant voor te bereiden. In een publiek statement in december meldde het Verbond van Verzekeraars dat het naar een IMVO-convenant streeft.

De betrokkenheid van consumenten bij de vraag of banken en verzekeraars duurzaam investeren neemt toe. In april kwamen de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer met de nieuwe, gezamenlijke website www.eerlijkegeldwijzer.nl. De lancering ging gepaard met de actie #centamessage, waarin consumenten een oproep konden sturen aan hun bank of verzekeraar om hun centen duurzamer te investeren – of juist een compliment te geven als ze tevreden waren. Via de website stuurden in 2015 13,5 duizend mensen een bericht aan hun bank of verzekeraar. Gedurende het jaar kwamen er meer dan 240 duizend unieke bezoekers op de websites van de eerlijke geldwijzers. Resultaat: Onderzoeken van de geldwijzers stonden in de warme belangstelling van de media. Dat gold onder meer voor het onderzoek van de Eerlijke Verzekeringswijzer naar investeringen in bedrijven die zich schuldig maken aan controversiële wapenhandel, dat in juni verscheen. Dat onderzoek toonde aan dat acht van de tien onderzochte verzekeringsgroepen investeren in bedrijven die wapens en militaire goederen leveren aan onder meer dictaturen en corrupte landen, zoals Saudi-Arabië, Nigeria en Bahrein. In november bracht Amnesty Nederland naar buiten dat zes verzekeringsgroepen in Nederland samen honderden miljoenen beleggen in wapenfabrikanten waarvan zware bommen en clustermunitie zijn gebruikt bij luchtaanvallen op Jemen, waarbij burgerdoden vielen.

Evaluatie

Als het gaat om het investeringsbeleid zijn de ontwikkelingen bij banken en verzekeraars in het algemeen positief. Dit geldt echter niet voor alle banken en verzekeraars: er zijn een paar hardnekkige achterblijvers. Verder wordt het zicht op de investeringspraktijk ernstig beperkt door een gebrek aan transparantie. De Eerlijke Bankwijzer heeft in 2015 via zijn publicaties en onderzoeken de druk hierover verder opgevoerd, in combinatie met politieke druk. Voor de relatief jonge Verzekeringswijzer ontbrak hiervoor nog het momentum. Amnesty heeft in 2015 namens de Eerlijke Verzekeringswijzer het Verbond voor Verzekeraars aangeschreven om de brancheorganisatie te bewegen om tot een convenant te komen, waarin transparantie een belangrijk onderdeel is. Ook vonden daarover enkele gesprekken met het Verbond plaats. De verklaring van het Verbond, in december, dat het tot zo’n convenant wil komen, stemt hoopvol.

Hoe verder in 2016?

Het programma kent qua koers geen wijzigingen ten opzichte van 2015. In coalitieverband blijven we streven naar verbetering van het financierings- en beleggingsbeleid van de financials en van de investeringspraktijk op diverse maatschappelijke onderwerpen, waaronder mensenrechten. Met miljoenen consumenten in Nederland, van wie een groot deel maatschappelijk geëngageerd, zullen we nog verder inzetten op het vergroten van de publieke druk vanuit de Eerlijke Bank- en Verzekeringswijzer. In het kader van de Eerlijke Verzekeringswijzer wordt in 2016 een praktijkonderzoek uitgevoerd gericht op transparantie en verantwoording bij de verzekeraars. We blijven betrokken bij de bijeenkomsten over een convenant voor de bankensector, en wellicht ook bij eventuele besprekingen over een vergelijkbaar convenant voor de verzekeraars.